จังหวัดอุตรดิตถ์ (27 กรกฎาคม 2569) นายขจร วินัยพานิช นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดอุตรดิตถ์ มอบหมายให้ นายประการ เข้มแข็ง รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดอุตรดิตถ์ เป็นประธานเปิดเวทีสมัชชาสุขภาพจังหวัดอุตรดิตถ์ “ร่วมคิด ร่วมสร้าง ร่วมขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพอุตรดิตถ์ สู่สังคมสูงวัยคุณภาพ ปี 2569” ณ หอประชุมชัยจุมพล สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุตรดิตถ์ ด้วยความร่วมมือจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุตรดิตถ์ สมัชชาสุขภาพจังหวัด พื้นที่สภาองค์กรชุมชนตำบล และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ร่วมแลกเปลี่ยนกว่า 70 คน
นายประการ เข้มแข็ง รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดอุตรดิตถ์ แลกเปลี่ยนการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมสูงวัยอย่างมีคุณภาพ จากสถานการณ์ที่ประเทศไทยเข้าสู่ “สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์” โดยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปสูงถึงร้อยละ 20 และสัดส่วนวัยแรงงานลดลงเหลือเพียง 2 คนต่อผู้สูงอายุ 1 คน จังหวัดอุตรดิตถ์จึงได้จัดทำ “แผนพัฒนาระบบนิเวศผู้สูงอายุจังหวัดอุตรดิตถ์” เพื่อเป็นกรอบทิศทางในการดูแลผู้สูงอายุอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่ภารกิจของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเพียงลำพัง โดยยึดหลัก Active Ageing ขององค์การอนามัยโลก (WHO) ใน 3 มิติหลัก คือ สุขภาพ (Health) การมีส่วนร่วม (Participation) และความมั่นคงปลอดภัย (Security)
นางสาวสุภาภรณ์ ดำรงพันธ์ ผู้แทนสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ แลกเปลี่ยนการผนึกกำลังภาคีเครือข่ายและขยายผลสู่พื้นที่ ความสำเร็จของระบบนิเวศนี้เกิดจากการประสานพลังของภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐ สาธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาควิชาการ และภาคประชาชน กระบวนการขยายพื้นที่นำร่องไปยังตำบลใหม่ๆ ของจังหวัดอุตรดิตถ์ (1.ตำบลพญาแมน 2.ตำบลจริม 3.ตำบลคอรุม 4. ตำบลบ้านฝาย 5.ทต.ทองแสนขัน 6.ตำบลท่ามะเฟือง 7.ตำบลวังกระพี้ 8.ตำบลไผ่ล้อม )
ดำเนินการผ่านกลไกการสร้างส่วนร่วมและใช้กรอบแนวทางที่เป็นระบบจาก "แผนพัฒนาระบบนิเวศผู้สูงอายุจังหวัดอุตรดิตถ์" โดยมีขั้นตอนสำคัญดังนี้
1. การใช้เวทีสมัชชาสุขภาพเป็นจุดเริ่มต้น (กระบวนการร่วมคิด)
กระบวนการเริ่มจากการจัดเวทีเพื่อ “ร่วมคิด ร่วมสร้าง ร่วมขับเคลื่อน” ซึ่งเป็นกระบวนการพัฒนานโยบายสาธารณะและยกร่างธรรมนูญสุขภาพพื้นที่ โดยในเวทีนี้จะมีการวิเคราะห์สถานการณ์: ร่วมกับภาคีเครือข่ายในพื้นที่ใหม่เพื่อดูบริบทและความต้องการ
ระดมความคิดเห็นเพื่อกำหนดเป้าหมายคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุในพื้นที่นั้นๆ เช่น ด้านการกินดี สุขภาพดี หรือสิ่งแวดล้อมดี
2. การใช้แม่แบบแผนปฏิบัติการ พื้นที่ใหม่จะนำ “แผนปฏิบัติการรายตำบล” มาเป็นกรอบในการทำงาน โดยใช้ตารางกิจกรรมที่กำหนดไว้ในแผนพัฒนาระบบนิเวศเป็นแม่แบบ เพื่อปรับรายละเอียดให้เข้ากับพื้นที่
3. การสร้างภาคีเครือข่ายและระบบนิเวศในระดับตำบล พื้นที่ใหม่ต้องระบุและเชื่อมโยง "ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย" ตามแผนที่ระบบนิเวศ (Ecosystem Map)
แนวคิดหลัก “กินดี-สุขภาพดี-ตายดีอย่างมีศักดิ์ศรี”จากการระดมความคิดเห็นของภาคีเครือข่าย ได้กำหนดเป้าหมายคุณภาพชีวิตที่จับต้องได้ 5-6 ด้านหลัก ซึ่งถูกนำมาจัดหมวดหมู่ตามเสาหลัก Active Ageing ขององค์การอนามัยโลก (WHO) สุขภาพ (Health): มุ่งเน้นการ “กินดี” และ “สุขภาพดี” ผ่านการตรวจสุขภาพประจำปี การโภชนาการที่ปลอดภัย และการเข้าถึงระบบดูแลระยะยาว (Long Term Care) ความมั่นคง (Security): เน้นการมีสภาพแวดล้อมที่ “อยู่ดี” ปลอดภัย และการ “มีรายได้พึ่งตนเองได้” จากการส่งเสริมอาชีพและวิสาหกิจผู้สูงอายุ สังคมและการดูแลระยะท้าย: มุ่งเน้นการ “ตายดีอย่างสมศักดิ์ศรี” ผ่านระบบการดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care) ที่บ้าน
สื่งที่น่ายินดีคือ เรามีเป้าหมายที่ชัดเจนจากการระดมความคิดเห็นของภาคีเครือข่าย ที่ต้องการให้ผู้สูงอายุอุตรดิตถ์ “กินดี สุขภาพดี สิ่งแวดล้อมดี มีรายได้พึ่งตนเองได้ และตายดีอย่างสมศักดิ์ศรี” ซึ่งแผนงานของเราครอบคลุมผู้สูงอายุทุกช่วงวัย ตั้งแต่วัยต้นที่เน้นการป้องกันโรค NCDs วัยกลางที่เน้นการป้องกันภาวะพึ่งพิง และวัยปลายที่เน้นการดูแลแบบประคับประคองอย่างมีคุณภาพชีวิต ให้เกิดขึ้นอย่างยั่งยืนในชุมชนของเรา
