ประเทศไทยมีคนตายมากกว่าคนเกิด มาตั้งแต่ปี ๒๕๖๔ โดยที่สาเหตุการตายอันดับ ๑ คือ โรคมะเร็ง ซึ่งเสียชีวิตปีละ ๘๕,๐๐๐ คน พบมะเร็งรายใหม่ปีละ ๑๔๐,๐๐๐ คน มะเร็งตับและมะเร็งท่อน้ำดี เป็นอันดับ ๑ เสียชีวิตปีละกว่า ๑๕,๐๐๐ คน คนไทยร่วม ๑๐% หรือ ๖ ล้านคน ติดโรคพยาธิใบไม้ตับ
หลักการแพทย์และสาธารณสุขมีง่ายๆ ๒ ข้อ คือ อะไรที่ป้องกันไม่ให้เป็นโรคได้ก็ป้องกัน และเมื่อเป็นโรคแล้วก็ดูแลรักษาให้ดีที่สุด
หากแต่ปัจจุบันจะเห็นว่าคนไทยป่วยมากเกินไป โรงพยาบาลแออัดหนาแน่นมากเกินไป ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพเพิ่มสูงขึ้นมาก ทางแก้ต้องทำให้คนป่วยน้อยกว่านี้ ให้ประชาชนดูแลสุขภาพตนเองพึ่งตนเองได้มากกว่านี้ ใช้เทคโนโลยีช่วย Telemed Telehealth ลดจำนวนผู้ป่วยมา รพ. ลดค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพของประเทศชาติหรือครัวเรือน
วงจรชีวิตของพยาธิใบไม้ตับ (Opisthorchis viverrini: OV) พยาธิตัวเต็มวัยอาศัยอยู่ในท่อทางเดินน้ำดีที่อยู่ในตับของคน สุนัขและแมว พยาธิตัวเต็มวัยผสมพันธุ์แล้วสร้างไข่จำนวนมาก ไข่ที่ออกมาจะปะปนมากับน้ำดี และลงสู่ลำไส้เล็ก จากนั้นออกสู่ภายนอกร่างกายโดยการถ่ายอุจจาระ หากไข่ตกลงสู่น้ำจะถูกหอยน้ำจืดกินเข้าไป ตัวอ่อนที่อยู่ในไข่พยาธิจะใช้เวลาเจริญในหอยประมาณ ๖-๘ สัปดาห์ จึงออกจากหอยและว่ายน้ำไปไชเข้าใต้เกล็ดของปลาน้ำจืด (เช่น ปลาตะเพียน ปลาขาว ปลาสร้อย ปลากะสูบ ปลาแม่สะแด้ง ปลาซิว ปลาแก้มช้ำ ปลาขาวนา) แล้วเจริญเป็นพยาธิตัวอ่อน ระยะติดต่อในเนื้อปลา ซึ่งใช้เวลาประมาณ ๔ สัปดาห์ เมื่อคนหรือสุนัขและแมวกินเนื้อปลาที่ปรุงไม่สุกหรือดิบ ก็จะได้รับตัวอ่อนพยาธิระยะติดต่อเข้าไป เมื่อน้ำย่อยในกระเพาะอาหาร ลำไส้เล็กย่อยเนื้อปลา ผนังหุ้มตัวอ่อนของพยาธิ ก็จะทำให้ตัวอ่อนของพยาธิออกมาคืบคลานเข้าไปในระบบท่อน้ำดี ผ่านทางรูเปิดที่ลำไส้เล็ก และเจริญเติบโตเป็นพยาธิตัวเต็มวัยต่อไป
โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี เป็นโรคที่ป้องกันได้ หากทุกคนกินอาหารปรุงสุก ถ่ายลงส้วม และการกำจัดสิ่งปฏิกูลถูกวิธี ก็จะตัดวงจรชีวิตของพยาธิใบไม้ตับได้
หากแต่วัฒนธรรมการกินในภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นมาช้านาน นิยมกินอาหารที่ทำจากปลาที่ปรุงไม่สุก เช่น ก้อยปลา ปลาสด ปลาส้ม ปลาจ่อม หม่ำปลา ปลาหมกไฟ ปลาปิ้ง ลาบปลา ปลาร้า แจ่วบอง ซึ่งตัวอ่อนของพยาธิระยะติดต่อ ยังมีชีวิตอยู่ และสามารถเจริญเติบโตเป็นพยาธิตัวเต็มวัยในท่อน้ำดีภายในตับได้ ทำเอาคนไทยเป็นแชมป์โลกแชมป์โรคพยาธิใบไม้ตับ มะเร็งท่อน้ำดีสูงที่สุดในโลก
ปัจจุบันการตรวจหาโรคพยาธิใบไม้ตับโดยการตรวจปัสสาวะหาแอนติเจนของพยาธิมีความไวและแม่นยำสูง สะดวกกว่าเมื่อก่อนที่ใช้วิธีตรวจอุจจาระหาไข่พยาธิ หากตรวจพบก็รักษาโดยการกินยา Praziquantel สำคัญที่รักษาแล้วต้องเปลี่ยนพฤติกรรมกินของสุกๆดิบๆ มิฉะนั้นแล้วพยาธิก็เข้าไปอีก
อาจารย์นายแพทย์สุชาติ เจตนเสน ปรมาจารย์ระบาดวิทยา ผู้วางระบบเฝ้าระวังโรคติดต่อของประเทศไทย สร้างแบบฟอร์มรายงานโรค รง.๕๐๖ มาใช้ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๑๗ กล่าวไว้ว่า
“คนเราเปลี่ยนได้
สิ่งมีชีวิตทุกอย่างเปลี่ยนได้
นิสัยคนเปลี่ยนได้
นิสัยโลกก็เปลี่ยนได้
ต้องติดตาม เฝ้าระวัง สอบสวน
และรู้ให้ทัน รู้ทันโลก รู้ทันโรค”
เชื่อมั่นอย่างยิ่งว่าทุกฝ่ายมีเป้าหมายเดียวกัน Isan Zero OV ทุกภาคส่วนปฏิบัติการร่วมกัน สร้างวัฒนธรรมใหม่ให้กินอาหารปรุงสุก กินดี อยู่ดี ปลอดโรค ปลอดภัย ร่วมกันสร้างการเปลี่ยนแปลงให้คนอีสานปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ต้องมีคนเจ็บป่วยทุกข์ทรมานเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งท่อน้ำดีอีกต่อไป