11 มีนาคม 2569 ภาคเหนือ ลงดาบแก้ปัญหาสุขภาพพระสงฆ์เชิงรุก จับคู่วัดและโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทั่วจังหวัด เพื่อสร้างเกราะคุ้มกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) และยกระดับสู่ "#ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์ลำพูน" โดยสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ร่วมกับองค์การบริหารส่วนจังหวัดลำพูน, สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ, กระทรวงสาธารณสุข, กรมอนามัย, โรงพยาบาลสงฆ์ กรมการแพทย์, กรมการศาสนา, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย และภาคเอกชน (ลูกอมแฮ็คส์) ในนามคณะกรรมการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ ได้ร่วมจัด เวทีการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์ระดับพื้นที่ ภาคเหนือ ขึ้นอย่างเข้มข้น ณ องค์การบริหารส่วนจังหวัดลำพูน เพื่อเดินหน้า “ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ” ชูแนวคิด “ทางธรรมนำทางโลก” รุกถึงกุฏิ ที่มุ่งหวังเปลี่ยนสถานการณ์สุขภาพพระสงฆ์ให้ดีขึ้นอย่างยั่งยืน มุ่งสู่อนาคตที่ “พระแข็งแรง วัดมั่นคง ชุมชนเป็นสุข”
พระเทพรัตนนายก เจ้าคณะจังหวัดลำพูน เจ้าอาวาสวัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร กล่าวปาฐกถาว่า วัดคือสมบัติของชาติ ปัจจุบันพระสงฆ์และสามเณรอาพาธเป็นจำนวนมาก การได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานที่มองเห็นความสำคัญของสุขภาพพระสงฆ์และสามเณร ในด้านการอุปัฏฐากดูแลสุขภาพและการส่งเสริมบทบาทที่เป็นประโยชน์เกื้อกูลโลกให้วัดเป็นศูนย์กลางสุขภาวะของชุมชน โดยใช้ “#ทางธรรมนำทางโลก” ที่มีธรรมะเป็นเข็มทิศ และชุมชนเป็นพลังขับเคลื่อน เพื่อต่อกรกับภัยเงียบอย่างโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ที่กำลังคุกคามคณะสงฆ์อย่างหนัก
นายสุธีรพันธ์ สุขวุฒิชัย รองนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด กล่าวว่า ลำพูนจะไม่ออกไปแค่ตั้งรับ แต่จะ ‘รุกเชิงนโยบาย’ เพื่อให้พระสงฆ์และสามเณรเข้าถึงบริการสาธารณสุขอย่างเท่าเทียมเหมือนกับประชาชนทั่วไป และให้วัดเป็นศูนย์กลางสุขภาพของชุมชน โดยมี พระคิลานุปัฏฐาก (พระอาสาสมัครดูแลพระอาพาธ) และเครือข่ายพระสงฆ์ลำพูน เป็นแกนหลักสำคัญในการเชื่อมโยง ‘บ้าน วัด รพ.สต.’ เข้าด้วยกัน
นายสุทธิพงษ์ วสุโสภาพล รองเลขาคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ กล่าวว่า "#ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ" ปัจจุบัน พบพระสงฆ์อาพาธกว่า 38,000 ราย สูงสุดคือโรคความดันและเบาหวาน นำมาสู่ยุทธศาสตร์ (2569-2575) เชิงรุก 5 ด้าน ซึ่งการดำเนินการนี้ได้รับการสนับสนุนจากกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส. โดยแผนฯให้ความสำคัญกับการเพิ่ม ‘พระคิลานุปัฏฐาก’ ให้ครอบคลุมทุกตำบลทั่วไทย พร้อมยกระดับวัดสู่ ‘นิเวศสุขภาพ’ เปลี่ยนให้วัดเป็นศูนย์กลางสุขภาพของชุมชน เพื่ออนาคตที่ ‘พระแข็งแรง วัดมั่นคง ชุมชนเป็นสุข’ อย่างแท้จริง
เขย่าลำพูน : เมื่อธรรมนูญสุขภาพไม่ใช่แค่กระดาษการแลกเปลี่ยนสถานการณ์สุขภาวะพระสงฆ์จังหวัดลำพูน ที่หยิบยกประเด็น "ดาบสองคม" อย่าง พฤติกรรมสุขภาพโภชนาการ การเข้าถึงบริการ และบทบาทสำคัญของ "พระคิลานุปัฎฐาก" (พระอาสาสมัครดูแลพระป่วย) ที่ไม่ใช่แค่ดูแลวัด แต่ยังเป็นที่พึ่งให้กับชุมชน ขึ้นมาวิเคราะห์อย่างตรงไปตรงมา
พระอาจารย์วิสิทธิ์ ฐิตวิสิทฺโธ, ผศ.ดร. ถอดรหัสแนวคิดการขับเคลื่อนระดับภูมิภาคสู่การปฏิบัติจริงในพื้นที่ ว่า ปัจจุบันพระสงฆ์กำลังก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัย” (Aging Society) เช่นเดียวกับฆราวาส ส่งผลให้สถิติการป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) พุ่งสูงขึ้น ทางมจร. ได้นำ “ธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์แห่งชาติ” มาใช้เป็นกรอบหลักในการดำเนินงาน โดยมุ่งเน้นบทบาทด้านวิชาการและการจัดเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ พร้อมเร่งสร้างหลักสูตรอบรม “พระคิลานุปัฏฐาก” (พระอาสาสมัครดูแลพระสงฆ์อาพาธ) เพื่อสร้างองค์ความรู้ให้พระสงฆ์สามารถดูแลกันเองได้อย่างถูกต้อง ทั้งในด้านสุขอนามัยและสอดคล้องตามหลักพระธรรมวินัยอย่างยั่งยืน
พระมหาอนุวัต ฐิตเมโธ ประธานพระคิลานุปัฏฐากจังหวัดลำพูน เผยเทคนิคการดูแลพระ ดูแลวัด และดูแลชุมชน ในฐานะที่พึ่งยามยาก ว่า บทบาทของพระคิลานุปัฏฐาก ไม่ใช่แค่การดูแลพระอาพาธอยู่แต่ในวัด แต่เราคือ 'สะพานบุญ' ที่เชื่อมต่อการรักษาระหว่างวัดและโรงพยาบาล เพื่อดูแลสุขภาวะพระสงฆ์และจัดการสิ่งแวดล้อมวัดให้เป็นพื้นที่ส่งเสริมสุขภาพ พร้อมตั้งเป้าปักหมุดสร้างเครือข่ายพระอาสาสมัครให้ครบทุกตำบล เพื่อทลายข้อจำกัดในการเข้าถึงข้อมูลพระอาพาธในพื้นที่ห่างไกล ให้พระทุกรูปในลำพูนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
คุณพิมภาวรรณ์ เขยะตา หัวหน้ากลุ่มงานส่งเสริมสุขภาพ สสจ.ลำพูน วิเคราะห์เจาะลึกความท้าทายด้านโภชนาการและการเข้าถึงบริการของพระสงฆ์ลำพูน ว่า โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ยังคงเป็นปัญหาหลัก ซึ่งจากการวิเคราะห์พบว่าสาเหตุสำคัญมาจาก “โภชนาการ” เนื่องจากพระสงฆ์ไม่สามารถเลือกฉันอาหารเองได้ ต้องฉันตามที่ญาติโยมนำมาใส่บาตร นอกจากปัญหาด้านสุขภาพแล้ว ยังพบอุปสรรคสำคัญในการเข้ารับการรักษา คือ “ปัญหาด้านสิทธิสวัสดิการ” โดยพระสงฆ์บางส่วนยังไม่ได้ทำการย้ายสิทธิบัตรทองให้ถูกต้องตามที่พำนักจริง (วัดที่จำพรรษา) ทำให้เกิดความยุ่งยากและเป็นข้อจำกัดในการเข้าถึงบริการสาธารณสุขในพื้นที่จังหวัดลำพูน เพื่อแก้ไขปัญหา สสจ.ลำพูน เร่งแก้วิกฤตสุขภาพสงฆ์ ชูแคมเปญถวายอาหารสุขภาพ-จัดระเบียบสิทธิบัตรทอง เพื่อลดช่องว่างในการเข้าถึงระบบสาธารณสุข
ปักหมุดอนาคต: ผนึกกำลังขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์อย่างไร้รอยต่อช่วงบ่าย นายบัณฑิต มั่นคง ผู้ เชี่ยวชาญ สำนักนโยบายสาธารณะ ภาคเหนือ ดำเนินการระดมความเห็น การพัฒนากลไก และแนวทางการ ดำเนินงาน จากสำนักงานสาธาณสุขจังหวัดลำพูน, สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เขต1, พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดลำพูน, สมัชชาสุขภาพจังหวัดลำพูน, สถาบันวิจัยหริถุญชัย, สมาคมเครือข่ายเกษตรกรรมยั่งยืนจังหวัดลำพูน, ศูนย์คุ้มครองสิทธิผู้บริโภคจังหวัดลำพูน และเทศบาลตำบลทากาศ ในการจัดทำกรอบยกร่างธรรมนูญสุขภาพพระสงฆ์จังหวัดลำพูน เพื่อนำไปสู่การสร้างระบบนิเวศสุขภาวะที่มีวัดเป็นศูนย์กลางสุขภาวะของชุมชน ได้ข้อสรุปในการจัดตั้ง กลไกการขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพ พระสงฆ์หริภุญชัย โดยมุ่งการขับ เคลื่อนประเด็นตามแผนปฏิบัติการเพื่อ การขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพพระ สงฆ์แห่งชาติ ต่อไป โดยมีหมุดหมาย สำคัญในการประชุมคณะกรรมการฯ ครั้งแรกเพื่อออกแบบกระบวนการมี ส่วนร่วมในการพัฒนาธรรมนูญฯ ในวัน ที่ 30 เม.ย.69 ทันที โดยมีสถาบันวิจัย หริภุญชัย และสมัชชาสุขภาพจังหวัด ลำพูนเป็นผู้จัดกระบวนการต่อไป
#พุทธบริษัท4มีสุข ขอเชิญชวนทุกท่านร่วมติดตามก้าวสำคัญนี้ เพราะเมื่อ "พระแข็งแรง" วัดจะ "มั่นคง" และจะนำมาซึ่งความสุขที่ยั่งยืนของ "ชุมชน"