สช.–กรมควบคุมโรค–กรมอนามัย–สสส.–สปสช. วางหมากระบบใหม่ ลดปัจจัยเสี่ยงคนไทย จัดทำแผนปฏิบัติการร่วม “NCDs Ecosystem” เดินหน้าลดโรคไม่ติดต่ออย่างเป็นระบบ

เวทีบูรณาการพลังทุกภาคส่วน จัดทำแผนปฏิบัติการร่วม “NCDs Ecosystem” เดินหน้าลดโรคไม่ติดต่ออย่างเป็นระบบ กระทรวงสาธารณสุข (กรมควบคุมโรค และ กรมอนามัย) สช. สสส. สปสช. 

การประชุมจัดทำแผนปฏิบัติงานร่วมเพื่อลดโรคไม่ติดต่อ (NCDs) ภายใต้กรอบแนวคิด Ecosystem สะท้อนการยกระดับการทำงานจาก “โครงการแยกส่วน” สู่ “ระบบความร่วมมือทั้งระบบ” โดยมุ่งสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีสุขภาพดี ครอบคลุมระดับนโยบาย หน่วยงาน และพื้นที่ พร้อมเน้นกลุ่มเด็ก เยาวชน และวัยทำงานเป็นกลุ่มเป้าหมายสำคัญ
 -ดันนโยบาย–กฎหมาย–ภาษี เสริมพลังเชิงโครงสร้าง-

นพ.กฤษฎา หาญบรรเจิด ผู้อำนวยการกองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค นำเสนอความคืบหน้าการพัฒนาเครื่องมือจัดการ NCDs และความท้าทายในการผลักดันมาตรการควบคุมการตลาดอาหารสำหรับเด็ก รวมถึงข้อเสนอเรื่องภาษีน้ำตาลและมาตรการทางภาษีอื่น ๆ เพื่อควบคุมปัจจัยเสี่ยง

• ที่ประชุมเห็นพ้องว่าการขับเคลื่อนเชิงนโยบายต้องอาศัยความร่วมมือข้ามกระทรวง และสามารถใช้กลไกของ สำนักงานคณะกรรมการ สุขภาพแห่งชาติ สช. สมัชชาจังหวัด , กขป.และใช้ธรรมนูญพื้นที และใช้กลไกสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เป็นฐานสนับสนุนเชิงระบบ โดยเฉพาะการเชื่อมโยงงบประมาณและมาตรการจูงใจในระดับพื้นที่พัฒนาระบบข้อมูลกลาง เชื่อมงบประมาณสู่ผลลัพธ

ดร.นงลักษณ์ ยอดมงคล ผู้ช่วยเลขาธิการ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ได้นำเสนอแนวทางสนับสนุนงบผ่านกองทุนตำบลและระดับจังหวัด พร้อมพัฒนาแพลตฟอร์มออนไลน์เพื่อการวางแผนและติดตามผล

นายสุทธิพงษ์ วสุโสภาพล ผู้ช่วยเลขาธิการ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ในการขับเคลื่อน NCDs Ecosystem ไม่ใช่เพียงการจัดเวทีหารือ แต่คือการทำหน้าที่เป็น “แกนกลางของระบบนโยบายสุขภาพ” ที่เชื่อมความคิด เชื่อมอำนาจ เชื่อมงบประมาณ และเชื่อมการปฏิบัติ หากเปรียบระบบ NCDs เป็นโครงสร้างขนาดใหญ่ สช. คือ “สถาปนิกระบบ” ที่ออกแบบการเชื่อมโยงให้ทุกกลไกทำงานสอดประสานกัน เพื่อเปลี่ยนจากการแก้ปัญหาแบบแยกส่วน สู่การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของประเทศอย่างยั่งยืน.

• ข้อสรุปสำคัญคือ การสร้าง “ระบบข้อมูลกลาง” ที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลจากหลายหน่วยงาน เพื่อใช้เป็นฐานวิเคราะห์ วางแผน และประเมินผลการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพอย่างเป็นรูปธรรม ดึงกลไกกีฬา–กิจกรรมทางกาย สร้างแรงจูงใจประชาชน

นางบงกชรัตน์ โมลี กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา นำเสนอโครงการ Calories Credit Challenge (CCC) แพลตฟอร์มสะสมแต้มจากการออกกำลังกายที่ดำเนินการแล้วในหลายจังหวัด ที่ประชุมเสนอให้บูรณาการ CCC เข้ากับงานสาธารณสุขในระดับจังหวัด และพัฒนาระบบประเมินผลเชิงพฤติกรรม เพื่อพิสูจน์ผลลัพธ์เชิงสุขภาพอย่างชัดเจน และขับเคลื่อน Protective Ecosystem ครอบคลุม 4 พื้นที่สุขภาวะ

นพ.วันฉัตร ชินสุวาเทย์ กรมอนามัย นำเสนอแนวคิดการสร้าง “Protective Ecosystem” ผ่าน 4 พื้นที่หลัก ได้แก่ บ้าน โรงเรียน ที่ทำงาน และชุมชน พร้อมทั้งการพัฒนานวัตกรรมและแอปพลิเคชันส่งเสริมสุขภาพ

• ข้อเสนอสำคัญคือการแลกเปลี่ยนเครื่องมือและแนวทาง (Guidelines) ระหว่างหน่วยงาน เพื่อให้เกิดมาตรฐานการทำงานร่วมกันทั่วประเทศ

สสส. หนุนเสริมเครือข่าย–ขยายผลพื้นที่ต้นแบบ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ ย้ำบทบาทสนับสนุนวิชาการ นวัตกรรม และการพัฒนาศักยภาพเครือข่าย พร้อมตั้งเป้าลดปัจจัยเสี่ยงในอย่างน้อย 100 ชุมชน 5 จังหวัด

• ที่ประชุมเห็นว่า ควรใช้บทบาทคณะกรรมการ NCS Ecosystem แสดงบทบาทจัดการความรู้ จัดการข้อมูลร่วม ทำให้เกิดการแชร์ แลกเปลี่ยน และสรุปความรู้ และเชื่อมโยงข้อมูลร่วมกัน
  ดันสถานประกอบการ–เมืองสุขภาวะ–กลุ่มเฉพาะ

การประชุมยังให้ความสำคัญกับ
การพัฒนาเกณฑ์สถานประกอบการส่งเสริมสุขภาพ

• การใช้หลัก Behavioral Economics และแรงจูงใจทางการคลัง
• การปรับเกณฑ์เมืองสุขภาวะ (Healthy City)
• การทำงานเฉพาะกลุ่ม เช่น พระสงฆ์ เด็กและเยาวชน

ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์
1️⃣ สร้างกลไกนโยบายข้ามกระทรวงอย่างเป็นทางการ เพื่อผลักดันมาตรการกฎหมายและภาษีด้านสุขภาพอย่างต่อเนื่อง
2️⃣ พัฒนาระบบข้อมูลกลางด้าน NCDs เชื่อมโยงงบประมาณ ผลลัพธ์ และการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในระดับพื้นที่
3️⃣ ใช้แรงจูงใจทางเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม (Behavioral Economics) ในการออกแบบมาตรการทั้งภาครัฐและเอกชน
4️⃣ เชื่อมแพลตฟอร์มกิจกรรมทางกายกับระบบสาธารณสุข เพื่อสร้างแรงจูงใจและติดตามผลลัพธ์เชิงสุขภาพ
5️⃣ ขยายผลพื้นที่ต้นแบบสู่ระดับจังหวัดและระดับประเทศ ผ่านกลไกเรียนรู้ร่วมกัน

Next step 
แนวทางขับเคลื่อนระยะต่อไป
1.จัดทำแผนปฏิบัติการร่วม (Joint Action Plan) ที่กำหนดบทบาทชัดเจนของแต่ละหน่วยงาน
2.กำหนดตัวชี้วัดผลลัพธ์ร่วม (Shared KPIs)
3.พัฒนา Sandbox จังหวัดนำร่อง เพื่อทดสอบกลไก Ecosystem แบบบูรณาการ
4.รายงานความก้าวหน้าเชิงระบบต่อคณะกรรมการนโยบายระดับชาติ

การประชุมครั้งนี้จึงถือเป็นก้าวสำคัญของการขับเคลื่อน “NCDs Ecosystem” ที่มุ่งเปลี่ยนจากการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า สู่การปรับโครงสร้างระบบสุขภาพและสภาพแวดล้อมทางสังคม เพื่อให้คนไทยมีสุขภาวะที่ดีอย่างยั่งยืนในระยะยาว.

รายงานโดย สชต