นพ.สุเทพ เลขาฯ คสช.ชี้ ชีวิตจะดีไม่ได้อยู่ที่จีดีพีอย่างเดียว ผลสำรวจ TWBI ชี้กับดักเมืองเศรษฐกิจใหญ่


image

ศูนย์นวัตกรรมนโยบายสุขภาพ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) เผยแพร่รายงาน "ดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคม (TWBI) ประจำปี 2569" ฉบับสมบูรณ์ครั้งแรก ครอบคลุมระดับประเทศ 12 เขตสุขภาพ และครบถ้วนทั้ง 77 จังหวัด สะท้อนเสียงสะเทือนวงการพัฒนาเมือง ชี้ตัวเลขเศรษฐกิจ (GDP) หรือความเจริญเติบโตทางการเงินอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อคุณภาพชีวิตคนไทย ท่ามกลางความเหลื่อมล้ำและโจทย์ท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพจิตที่ต้องเร่งแก้ไข เผยหัวเมืองเศรษฐกิจใหญ่ร่วงอันดับความอยู่ดีมีสุข กทม. รั้งที่ 14 ขณะที่เมืองรอง "ตรัง-เพชรบุรี" ผงาดหัวตาราง

ถอดบทเรียนทิศทางประเทศ: เมื่อจีดีพีไม่อาจซื้อความสุขได้

การเปิดรายงานดัชนี TWBI ในครั้งนี้ ถือเป็นหมุดหมายสำคัญของประเทศไทยในการมีเครื่องมือชี้วัดคุณภาพชีวิตที่รอบด้าน นอกเหนือจากตัวเลขทางเศรษฐกิจแบบเดิมๆ โดย นพ.สุเทพ เพชรมาก เลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ได้สะท้อนมุมมองเชิงวิเคราะห์ไว้อย่างน่าสนใจว่า "เศรษฐกิจอย่างเดียวไม่ตอบโจทย์ ชีวิตผู้คนมีความหมายมากกว่านั้น"

นพ.สุเทพ ได้วิเคราะห์ถึงเบื้องหลังตัวเลขดัชนี TWBI ว่า ผลการสำรวจทั่วประเทศ 77 จังหวัดในปีนี้ ส่งสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่า การพัฒนาพื้นที่หรือการขับเคลื่อนเมืองโดยมุ่งเน้นความเจริญทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว ไม่สามารถสร้างความอยู่ดีมีสุขที่แท้จริงให้กับประชาชนได้

"เราเห็นภาพย้อนแย้งที่ชัดเจนในหลายจังหวัดที่เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจขนาดใหญ่ แต่คะแนนความอยู่ดีมีสุขกลับรั้งท้าย หรืออยู่ในระดับปานกลาง นั่นเพราะความอยู่ดีมีสุขของผู้คนมาจากหลากหลายองค์ประกอบ ทั้งมิติสุขภาพกาย สุขภาพจิต สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัยในชีวิต และการมีส่วนร่วมทางสังคม"

นพ.สุเทพ กล่าวถึง การใช้ดัชนี TWBI 5 มิติหลัก ทั้งสุขภาพ เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม การศึกษา และการมีส่วนร่วม จะช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายและหน่วยงานท้องถิ่นมองเห็น "จุดบอด" และ "ต้นทุนแฝง" ของการเติบโต เช่น ปัญหาฝุ่น PM2.5 ความเครียดสะสม และความเหลื่อมล้ำ เพื่อนำไปสู่การออกแบบนโยบายสาธารณะเชิงบวกที่ตอบโจทย์ชีวิตคนจริงๆ ไม่ใช่แค่ตัวเลขทางเศรษฐกิจบนกระดาษ

จังหวัดที่มีคะแนนต้นๆ แม้ว่าผลในภาพรวมจะน่าพอใจ แต่การมีคะแนนรวมสูงก็ไม่ได้บอกว่าจะไม่มีจุดเปราะบางที่ต้องพัฒนา ทั้ง 77 จังหวัดมีตัวชี้วัดอย่างน้อย 1 ตัวที่ได้คะแนนต่ำสุดของระบบ คือไม่มีจังหวัดไหนที่ไม่มีจุดเปราะบางเลย

การกระจายตัวของ "จุดเปราะบางที่สุด" ทั้ง 77 จังหวัด เรียงจากพบบ่อยสุดได้แก่

– อายุคาดเฉลี่ยแรกเกิด (14 จังหวัด): กาฬสินธุ์ กำแพงเพชร ชัยภูมิ นครพนม พะเยา มหาสารคาม ยโสธร ร้อยเอ็ด ศรีสะเกษ สกลนคร สระแก้ว อุดรธานี เพชรบูรณ์ แพร่

– อัตราตาย NCD (13 จังหวัด): จันทบุรี ชัยนาท ตรัง นครนายก นครสวรรค์ บุรีรัมย์ ปัตตานี พิษณุโลก ลำปาง สุพรรณบุรี สุโขทัย อุตรดิตถ์ อ่างทอง

– อัตราคดีอาญา (9 จังหวัด): กระบี่ กรุงเทพมหานคร กาญจนบุรี ตราด ปทุมธานี ภูเก็ต ระยอง สงขลา สระบุรี

– PM2.5 (9 จังหวัด): น่าน ปราจีนบุรี พิจิตร มุกดาหาร ลพบุรี หนองคาย อุทัยธานี อุบลราชธานี เลย

– กิจกรรมทางกาย (9 จังหวัด): ชลบุรี นครราชสีมา นราธิวาส บึงกาฬ พระนครศรีอยุธยา สมุทรปราการ สมุทรสงคราม สมุทรสาคร อำนาจเจริญ

– ความยากจน (7 จังหวัด): ตาก นครศรีธรรมราช ประจวบคีรีขันธ์ พัทลุง ยะลา สตูล หนองบัวลำภู

– ซึมเศร้า (6 จังหวัด): ระนอง ลำพูน สิงห์บุรี เชียงราย เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน

– ตัวอื่นๆ อีก 10 จังหวัด กระจายใน 6 ตัวชี้วัด ได้แก่ คุณภาพน้ำผิวดิน (นครปฐม นนทบุรี สุรินทร์), ภาวะว่างงาน (ฉะเชิงเทรา พังงา), ความเหลื่อมล้ำด้านรายได้ (ชุมพร ราชบุรี), รายได้ครัวเรือน (ขอนแก่น), คุณภาพการศึกษา (สุราษฎร์ธานี) และโครงการภาคประชาชน (เพชรบุรี)

ตัวชี้วัดด้านสุขภาพและความปลอดภัยคือจุดเปราะบางที่พบมากที่สุดทั่วประเทศ

เสียงสะท้อนจากพื้นที่: พลิกโฉมการพัฒนาจากฐานรากโดยชุมชน

ด้าน ดร.สมพันธ์ เตชะอธิก นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาสังคม กรรมการสุขภาพแห่งชาติ (คสช.) สะท้อนมุมมองในมิติของการขับเคลื่อนระดับพื้นที่ และบทบาทของท้องถิ่นต่อดัชนีความอยู่ดีมีสุข "ท้องถิ่นต้องลุกขึ้นมาออกแบบอนาคตตัวเอง ฐานข้อมูล TWBI คือเข็มทิศชี้ทางออก"

ดร.สมพันธ์ สะท้อนมุมมองในฐานะผู้ขับเคลื่อนงานท้องถิ่นว่า ความน่าสนใจของดัชนี TWBI ฉบับสมบูรณ์นี้ ทำให้มุมมองเรากว้างขวางขึ้นเห็นชีวิตผู้คนที่เป็นองค์รวมไม่ใช่เห็นแค่ด้านใดด้านหนึ่ง และเมื่อเราได้มองลึกเข้าไปก็พบว่า ทุกจังหวัดใน Top 10 มีอย่างน้อย 1 ใน 22 ตัวชี้วัด ที่ได้คะแนนต่ำสุดของระบบ (25 เต็ม 100) โดยไม่มีข้อยกเว้นแม้แต่จังหวัดเดียว และที่น่าสนใจชวนคนในจังหวัดมาคุยกันต่อคืออัตราคดีอาญาฯ เป็นจุดอ่อนร่วมของ 4 ใน 10 จังหวัดอันดับต้นคือ ระยอง กระบี่ สงขลา ภูเก็ต นี่จึงเป็นการฉายภาพที่สะท้อนความเปราะบางที่ทุกภาคส่วนไม่ควรวางเฉย

 ในส่วนขอนแก่นเป็นจังหวัดที่อยู่อันดับ5 ภาคประชาสังคมและชุมชนมีส่วนร่วมในการพัฒนา โดยสร้างความเป็นหุ้นส่วนที่ร่วมวิเคราะห์ปัญหา สาเหตุ แก้ไข พัฒนานวัตกรรม/พื้นที่ต้นแบบ ขยายผลและผลักดันนโยบายระดับพื้นที่ จังหวัดและระดับชาติ ที่พยายามพัฒนาแบบองค์รวมทุกๆด้านที่ส่งผลดีต่อคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อม

"ที่ผ่านมาเรามักปล่อยให้ส่วนกลางเป็นผู้กำหนดตัวชี้วัดความสำเร็จ แต่รายงาน TWBI บอกเราอย่างชัดเจนว่า ความสุขที่ยั่งยืนเกิดขึ้นจากฐานราก ท้องถิ่นต้องใช้ข้อมูลชุดนี้ในการวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อนของตัวเอง เช่น บางพื้นที่เศรษฐกิจดีแต่สิ่งแวดล้อมแย่ หรือบางพื้นที่อากาศดีแต่โอกาสทางเศรษฐกิจน้อย ท้องถิ่น อบจ. และภาคประชาสังคมต้องร่วมมือกันบูรณาการนโยบาย ไม่ใช่รอพึ่งพางบประมาณหรือคำสั่งจากส่วนกลางเพียงอย่างเดียว"

ดร.สมพันธ์ ทิ้งท้ายด้วยว่า ดัชนี TWBI จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการเปลี่ยนผ่านประเทศไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน โดยดึงเอาพลังของคนในท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วมกำหนดทิศทางอนาคตของชุมชนตนเองอย่างแท้จริง

สำหรับผู้สนใจสามารถดาวน์โหลดรายงานฉบับเต็ม "ดัชนีความอยู่ดีมีสุขของประชากรและสังคม ประจำปี 2569" ของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการวางแผนพัฒนาพื้นที่และนโยบายสาธารณะได้ที่เว็บไซต์ทางการของ สช. https://www.nationalhealth.or.th/ebook/199

NHCO Q&A