วันที่ 10 กันยายน 2569 สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ร่วมกับกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข และมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จัดประชุมระดมความคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้เชี่ยวชาญ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เพื่อพิจารณาและปรับปรุงร่างกรอบแผนปฏิบัติการและแผนปฏิบัติการย่อยด้านการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2569–2575) ครั้งที่ 2 ณ โรงแรมรามาการ์เด้นส์ กรุงเทพมหานคร โดยมีเป้าหมายยกระดับการดำเนินงานจาก “การควบคุมโรค” สู่ “การกำจัดโรคอย่างยั่งยืน” และนำข้อเสนอจากทุกภาคส่วนไปปรับปรุงแผนให้มีความครอบคลุม ชัดเจน และสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง ก่อนเสนอต่อคณะกรรมการที่ปรึกษาทางวิชาการในขั้นตอนต่อไป
นพ.ปณิธี ธัมมวิจยะ รักษาการผู้ทรงคุณวุฒิ สำนักงานคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ กรมควบคุมโรค ในฐานะประธานการประชุม กล่าวว่า เวทีครั้งนี้มีความสำคัญต่อการกลั่นกรองร่างแผนยุทธศาสตร์ โดยเปิดโอกาสให้ผู้เชี่ยวชาญและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียร่วมเสนอความคิดเห็น เพื่อสร้างความเข้าใจร่วมกันและกำหนดแนวทางดำเนินงานที่ตอบโจทย์ปัญหาสุขภาพของประชาชนอย่างมีประสิทธิภาพ ขณะที่ นพ.คำนวณ อึ้งชูศักดิ์ ผู้ทรงคุณวุฒิและผู้เชี่ยวชาญด้านระบาดวิทยา เน้นการกำหนดเป้าหมายที่ท้าทาย ควบคู่กับการพัฒนาศักยภาพบุคลากร การใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ และความร่วมมือของทุกฝ่าย เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการขับเคลื่อนงานให้เกิดผลเป็นรูปธรรม
ด้าน นพ.สุเทพ เพชรมาก เลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ กล่าวว่า การแก้ไขปัญหามะเร็งท่อน้ำดีจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการป้องกันตั้งแต่ต้นทาง เนื่องจากการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับเป็นปัจจัยสำคัญที่สามารถป้องกันและควบคุมได้ โดยเฉพาะการจัดการระบบสุขาภิบาลและสิ่งปฏิกูลอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อช่วยตัดวงจรการแพร่เชื้อจากแหล่งน้ำสู่คน รวมถึงการพัฒนาระบบฐานข้อมูลและการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาให้มีประสิทธิภาพ ทั้งนี้ การลงทุนด้านการป้องกันจะช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายและความแออัดของระบบบริการสุขภาพในระยะยาว โดยต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานส่วนกลาง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคประชาชนในการนำแผนไปสู่การปฏิบัติ
สำหรับแผนปฏิบัติการด้านการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2569–2575) ยึดแนวคิด One Health ที่เชื่อมโยงสุขภาพคน สัตว์ อาหาร และสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน โดยมุ่งให้ประเทศไทยปลอดภัยจากการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ ลดการเสียชีวิตจากมะเร็งท่อน้ำดี และมีระบบป้องกัน ควบคุม เฝ้าระวัง รักษา ตลอดจนการจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อมที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืน พร้อมปรับมาตรการให้เหมาะสมกับระดับความเสี่ยงและบริบทของแต่ละพื้นที่
แผนดังกล่าวกำหนดประเด็นพัฒนาสำคัญ 6 ด้าน ได้แก่ 1) ธรรมาภิบาล นโยบาย การบูรณาการข้ามภาคส่วน และการติดตามประเมินผล 2) การเฝ้าระวัง ป้องกัน และควบคุมการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ 3) การคัดกรอง วินิจฉัย ส่งต่อ และรักษามะเร็งท่อน้ำดีแบบครบวงจร 4) การจัดการสิ่งปฏิกูลและสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อม 5) ความปลอดภัยด้านอาหารและความรอบรู้ด้านสุขภาพ โดยเฉพาะการหลีกเลี่ยงการบริโภคปลาน้ำจืดเกล็ดขาวดิบหรือปรุงไม่สุก และ 6) การวิจัย นวัตกรรม และการจัดการความรู้
ทั้งนี้ แผนตั้งเป้าลดความชุกของพยาธิใบไม้ตับในพื้นที่เสี่ยงจากการตรวจอุจจาระให้ต่ำกว่าร้อยละ 2 ภายในปี 2575 และลดอัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งท่อน้ำดีให้ต่ำกว่า 4 ต่อประชากรแสนคน ควบคู่กับการสร้างความรับผิดชอบร่วมของทุกภาคส่วน และพัฒนาระบบข้อมูล One Health Data Center เพื่อใช้ติดตามสถานการณ์ วิเคราะห์ความเสี่ยง และกำหนดมาตรการได้อย่างตรงจุด โดยความคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้เชี่ยวชาญ และผู้แทนจากภาคส่วนต่าง ๆ รวมถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จะถูกนำไปประกอบการปรับปรุงแผน เพื่อให้สามารถขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติในพื้นที่และนำไปสู่การกำจัดพยาธิใบไม้ตับและลดการเสียชีวิตจากมะเร็งท่อน้ำดีอย่างยั่งยืน
