ระบบสุขภาพของประเทศไทยดีเป็นอันดับต้นๆ ของโลก ลงทุนน้อยแค่ ๔.๑% GDP แต่สามารถสร้างระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าได้ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๔๕ ทั้งผลลัพธ์ด้านสุขภาพดีใกล้เคียงบรรดาประเทศที่พัฒนาแล้ว
มาถึงปัจจุบัน มีความท้าทายหลายอย่าง เกิดถกเถียงวิพากษ์วิจารณ์ว่าระบบสุขภาพไทยจะถึงคราวล่มสลาย ในโลกยุคสังคมสูงวัย โรคไม่ติดต่อเพิ่มทวีคูณ ภัยพิบัติรุนแรงบ่อยครั้งมากขึ้น ยาและเทคโนโลยีทางการแพทย์ก้าวหน้า ราคาแพง ค่าใช้จ่ายพุ่ง (High tech high cost) โรงพยาบาลขาดทุน มีปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้บริการกับผู้รับบริการ ฯลฯ
ถ้ามุ่งหนักไปแต่ทางการรักษาต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมากขึ้นๆ จะมีศูนย์ฉายแสงทุกจังหวัด ศูนย์ล้างไตทุกอำเภอ คนไข้ล้นโรงพยาบาล ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพโตขึ้นปีละ ๘-๑๐% ขณะที่รายได้ประชาชาติ GDP เพิ่ม ๒% ระยะยาวไปไม่รอดแน่
งานวิจัยบอกว่าผลลัพธ์ด้านสุขภาพ สุขภาพคนในพื้นที่จะดีมากน้อยแค่ไหน ขึ้นกับระบบบริการ ๙% พันธุกรรม ๑๖% พฤติกรรม ๕๑% สิ่งแวดล้อม ๒๔% การจะทำให้คนสุขภาพดีจึงต้องมุ่งไปที่การสร้างสุขภาพ ป้องกันโรค การจัดการปัจจัยเสี่ยงให้มีพฤติกรรมและอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี
ระบบสุขภาพไทยมาถึงทางสองแพร่ง จะมุ่งไปที่รักษาโรค ซ่อมสุขภาพ หรือจะมุ่งไปที่การสร้างสุขภาพ ป้องกันโรค ต้องเปลี่ยนจาก “สามสิบบาทรักษาทุกโรค” เป็น “ศูนย์บาทป้องกันทุกโรค”
กินพอดี ไม่อ้วน ไม่กินของทำลายสุขภาพ ลดการกินบุฟเฟต์ ดื่มน้ำเปล่าแทนเครื่องดื่มแคลอรีสูง ลดละบุหรี่สุรา รักษาวินัยจราจร ป้องกันอุบัติเหตุ เคลื่อนไหวออกกำลังกาย เดินบ้างแทนนั่งรถ นอนหลับดี จิตใจดี สัมพันธ์ดีกับคนรอบข้างใครทำได้ และได้ทำเป็นประจำ สุขภาพดี มีเงินเหลือ
ทางรอดของระบบสุขภาพของประเทศไทยต้องไปในทิศทางสร้างสุขภาพเพิ่มมากขึ้น ป้องกันควบคุมโรคเชิงรุก สุขภาพไม่ได้เริ่มหรืออยู่ที่โรงพยาบาล หากสุขภาพเริ่มที่บุคคล ครอบครัว ชุมชน ทิศทางการพัฒนาต้องสนับสนุนให้คนพึ่งตนเอง พึ่งกันเองได้มากขึ้น ส่งเสริมการใช้ภูมิปัญญาไทย แพทย์แผนไทย ลงทุนสร้างระบบสุขภาพปฐมภูมิที่เข้มแข็ง มีประสิทธิภาพ นำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ เช่น ระบบรักษาทางไกล (Telehealth) ให้ผู้คนที่อยู่ห่างไกลเข้าถึงบริการสุขภาพที่ดีมีมาตรฐาน ทั้งช่วยลดค่าใช้จ่ายการเดินทางมาโรงพยาบาล ลดภาระผู้ดูแล สร้างระบบสุขภาพที่เป็นธรรม (Equitable Health System)
ซึ่งทั้ง พ.ร.บ.สุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๐ และ พ.ร.บ.ระบบสุขภาพปฐมภูมิ พ.ศ. ๒๕๖๒ ได้วางระบบกฎหมาย กลไก มีเครื่องมือต่างๆ ให้สามารถนำไปใช้ได้เป็นอย่างดี
สร้างนำซ่อม สร้างระบบสุขภาพปฐมภูมิ ระบบสุขภาพท้องถิ่นที่เข้มแข็ง การพัฒนาระบบ Digital Health ใช้เทคโนโลยีลดความเหลื่อมล้ำ มีระบบส่งต่อที่ดี ส่งเสริมให้ทุกคนมีสมรรถนะในการดูแลสุขภาพตนเอง รับผิดชอบต่อสุขภาพ พึ่งตนเองได้มากขึ้น (Your health, your responsibility) เป็นทิศทางสำคัญของระบบสุขภาพของประเทศ เพื่อให้ประชาชนคนไทย เกิดดี เติบโตดี พฤติกรรมดี อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี แก่ดี และตายดี
ขอให้ทุกท่าน สุขภาพดี มีเงินเหลือ ศูนย์บาทป้องกันทุกโรค เกิดขึ้นได้ทั้งระดับบุคคลและระดับชาติ