เมื่อวันที่ ๒๘ ก.พ. ๒๕๖๙ สหรัฐอเมริกาและอิสราเอล เปิดฉากโจมตีทางอากาศครั้งใหญ่ใส่อิหร่าน เป้าหมาย โครงการนิวเคลียร์ ฐานทัพ ผู้นำระดับสูง มีการโจมตีหลายร้อยจุดภายในไม่กี่ชั่วโมง อิหร่านตอบโต้ด้วยการยิงขีปนาวุธ โดรนจำนวนมาก เป้าหมาย อิสราเอลและฐานทัพสหรัฐในตะวันออกกลาง ต่อมาด้วยการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลก ราคาน้ำมันโลกพุ่งสูงขึ้น
ไม่ใช่ครั้งแรกที่วิกฤตการณ์น้ำมัน oil shock / oil crisis เกิดขึ้น เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๒ น้ำมันขาดแคลน ราคาแพง ประเทศไทยออกมาตรการดับไฟถนน ไฟโฆษณา ดับไฟฟ้าในช่วงหัวค่ำ ปิดสถานบันเทิง จำกัดเวลาขายน้ำมัน สรวง สันติ โด่งดังด้วยเพลง “น้ำมันแพง” น้ำมันขาดแคลน คุยกับแฟนก็ต้องดับไฟ ...
เมื่อราคาน้ำมันสูงขึ้น ค่าครองชีพเพิ่มขึ้น รัฐบาลขึ้นราคาน้ำมัน ค่าไฟฟ้า ค่าน้ำประปา เกิดการชุมนุมประท้วง พล.อ.เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ ตัดสินใจลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ก่อนการยื่นอภิปรายไม่ไว้วางใจ
นำไปสู่การปฏิรูป ในยุครัฐบาล พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ สร้างความมั่นคงทางพลังงาน ไม่พึ่งพาบริษัทต่างชาติเพียงอย่างเดียว โดยจัดตั้ง ปตท. (การปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย) ขุดพบก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย ยุคโชติช่วงชัชวาล ส่งเสริมให้ใช้สินค้าไทยเพื่อลดการขาดดุลการค้า และมีการปรับโครงสร้างภาษีเพื่อส่งเสริมอุตสาหกรรมในประเทศ เพลงดังในยุคนี้ คือ เพลงเมดอินไทยแลนด์
"ผ่านมา ๔๐ ปี เกิดวิกฤตการณ์น้ำมันอีกครั้ง ประเทศไทยจะเกิดการปฏิรูปอะไรตามมาบ้าง"
น้ำมันราคาแพงขึ้น ส่งผลกระทบในวงกว้างทั้งค่าไฟ ค่าอาหาร ค่าขนส่ง ค่าใช้จ่ายการเดินทาง ค่าครองชีพเพิ่ม แต่รายได้ไม่เพิ่ม รัฐบาลต้องอุดหนุนราคา ภาระงบประมาณเพิ่ม แต่เก็บภาษีได้น้อยลง เงินเฟ้อสูง เศรษฐกิจเติบโตต่ำ (stagflation)
ผลกระทบจากสงครามอิสราเอล-อิหร่าน ปิดช่องแคบฮอร์มุช ไม่เพียงเรื่องน้ำมัน แต่กระทบทั้งการส่งออก-นำเข้า ต้นทุนการขนส่งสูงขึ้น สินค้านำเข้าต่างๆ เช่น ปุ๋ย ขาดแคลน ราคาแพงขึ้น ต้นทุนส่งออกสินค้าไทยเพิ่มขึ้น การลงทุนชะลอตัว นักท่องเที่ยวลดลง ความเสี่ยงของแรงงานไทยในตะวันออกกลาง
ด้านสุขภาพ ราคายา วัสดุอุปกรณ์เพิ่ม ขณะที่คนรายได้ลดลง มีแนวโน้มไปใช้สิทธิโรงพยาบาลของรัฐมากขึ้น ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพภาครัฐเพิ่มขึ้น
วิกฤต 危机 ในภาษาจีนอ่านว่า "เหว่ยจี" มาจากสองคำ "เหว่ยเสียน" 危险 ที่แปลว่า "อันตราย" และ อักษรตัวหลัง คำว่า "จี" ที่มาจากคำว่า "จีฮุ่ย" 机会 ที่แปลว่า "โอกาส" ในทุกวิกฤตมีอันตรายและโอกาสอยู่เสมอ
หลายทศวรรษผ่านมา ประเทศไทยเจริญก้าวหน้าพัฒนาไปมาก แต่วิกฤตการณ์ครั้งนี้ ทำให้ต้องมาฉุกคิดทบทวนครั้งใหญ่ ว่าทิศทางที่เดินมาถูกทางถูกต้องหรือไม่ การพัฒนาที่ต้องพึ่งพาคนอื่น ยิ่งพัฒนายิ่งพึ่งตนเองได้น้อยลง
มองใกล้ มองไกล จะรับมืออย่างไร ให้ประเทศไทยมีความมั่นคงทางพลังงาน ความมั่นคงทางอาหาร ความมั่นคงด้านสุขภาพ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ
ความมั่นคงทางพลังงาน หาแหล่งพลังงานใหม่ๆ ทดแทนการนำเข้า ไบโอดีเซล พลังงานหมุนเวียน พลังงานแสงอาทิตย์ สมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ ๑๘ ได้มีมติเรื่อง การขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรมด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ (Facilitating a Just Energy Transition through Solar Power)
ความมั่นคงทางอาหาร ประเทศไทยมีพื้นที่เพาะปลูกจำนวนมาก มีศักยภาพเป็นครัวของโลกได้ เคยมีวิสัยทัศน์ “ครัวไทย ครัวโลก” ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ เป็นเกษตรอินทรีย์ ลดการพึ่งพาปุ๋ยเคมี มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ มีทั้งเรื่องความมั่นคงทางอาหาร และอาหารปลอดภัย
ความมั่นคงทางสุขภาพ ส่งเสริมการผลิตยาหรือวัคซีน ภูมิปัญญาไทย สมุนไพรไทย สร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ ลดการใช้ยาที่ไม่จำเป็น ให้มียาและวัคซีนที่จำเป็นใช้ สร้างระบบสุขภาพปฐมภูมิที่เข้มแข็ง
คงไม่สามารถพึ่งตนเองได้ทั้งหมด ๑๐๐% หากแต่ทิศทางการพัฒนาต้องทำให้ประเทศไทยพึ่งตนเองได้มากขึ้นเรื่อยๆ เกิดความมั่นคงในด้านต่างๆ เพิ่มขึ้น ไทยสามารถ “พลิกเป็นโอกาส” ทั้งในด้านสุขภาพ อาหาร พลังงาน และฐานการผลิตต่างๆ
หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เน้น ๓ แกน : พอประมาณ – มีเหตุผล – มีภูมิคุ้มกัน ภายใต้ ความรู้ + คุณธรรม ยังคงทันสมัยอยู่เสมอ